Het jaar 2025 was op het eerste gezicht een goed jaar voor de vereniging. We hebben leden en belangstellenden weer een breed aanbod kunnen bieden: lezingen, exposities, een veldexcursie, een goed leesbaar en gevarieerd verenigingsblad. Hoogtepunt was ongetwijfeld de goed bezochte bijeenkomst op 10 april waarop we stilstonden bij 80 jaar vrijheid in Zweeloo.
Aan de andere kant moeten we vaststellen dat de basis onder onze activiteiten smaller aan het worden is. Die tendens zullen we moeten ombuigen, anders houden we het als vereniging op langere termijn niet vol. Er zal iets moeten gebeuren, liever vroeger dan later. Het bestuur heeft zich dit jaar dan ook uitvoerig bezonnen op de toekomst van de vereniging.
Aan beide aspecten zullen we in dit jaarverslag aandacht besteden.
Bestuur
Op de jaarvergadering op 11 maart 2025 namen de bestuursleden Egbert Hidding en Harm Tiemens afscheid. Harm heeft ruim 20 jaar in het bestuur gezeten, waarvan zeven jaar als voorzitter. Egbert was bestuurslid vanaf begin 2014 en voorzitter van september 2014 tot 14 maart 2025. De twee heren werden als dank voor hun werk in de bloemetjes gezet.
Na het afscheid van Egbert en Harm bestaat het bestuur uit vijf personen: Jan Brinks (voorzitter), Gertjan Ponstein (penningmeester), Rein Tromp (secretaris), Bea Kool en Anny Katerberg. In de loop van het jaar zijn verschillende mensen benaderd om bestuurslid te worden. Tot nu toe is niemand bereid gevonden om op korte termijn tot het bestuur toe te treden.
Het bestuur heeft in 2025 in totaal negen keer officieel vergaderd. Tot september 2025 heeft Evert Hagenauw de bestuursvergaderingen bijgewoond in een adviserende en ondersteunende rol. Gerwin Tiems zou vanaf 2025 “snuffelen” aan het bestuur, maar moest na één vergadering weer afhaken omdat hij het te druk kreeg met andere activiteiten.
Toekomst vereniging
Zoals gezegd heeft het bestuur in 2025 intensief gesproken over de toekomst van onze vereniging. Drie ontwikkelingen baren ons zorgen. 1 Ons ledenaantal neemt langzaam, maar onmiskenbaar af. 2 De vereniging is aan het vergrijzen, doordat er nauwelijks ´jongere´ mensen (in de praktijk: veertigers en vijftigers) bijkomen. 3 Het is erg lastig om nieuwe bestuursleden te vinden die in de toekomst het stokje van ons kunnen overnemen.
Op 18 februari heeft het bestuur een brainstormsessie gehouden om naar oplossingen te zoeken. Voor deze bijeenkomst waren twee (relatief) jonge, betrokken Zweelers uitgenodigd om met ons mee te denken. Zij gaven aan dat het aanbod van onze vereniging inderdaad niet erg aansluit bij wat Zweelers van hun leeftijd interesseert. Ook deden ze enkele suggesties voor verbeteringen, zoals het beginnen van een Facebook-pagina.
Op de bestuursvergaderingen daarna hebben we verder gesproken over mogelijke oplossingsrichtingen. Evert Hagenauw heeft ons daarbij geadviseerd en ondersteund. Op een speciale bestuursvergadering op 20 augustus 2025 hebben we onze conclusies getrokken. Dat heeft het volgende opgeleverd:
• Om verder te komen, hebben we een voltallig bestuur nodig (zeven leden), waarin alle functies vervuld zijn. Dat is prioriteit nummer 1. We gaan dus actief op zoek naar nieuwe, energieke bestuursleden, die de kar kunnen trekken en vernieuwingen doorvoeren.
• Het bestuur doet nu veel dingen zelf, waaronder ook veel praktische werkzaamheden. We hebben meer vrijwilligers nodig die het bestuur kunnen ontlasten. Die vrijwilligers komen er niet zomaar, die zullen we moeten werven. Dit is prioriteit nummer 2.
• Op den duur willen we toe naar een bestuur dat de grote lijnen uitzet en coördineert. De praktische uitvoering gebeurt door werkgroepen van vrijwilligers en een enkel bestuurslid, die elk een welomschreven taak uitvoeren.
• Inhoudelijk gezien willen we ons meer gaan richten op het populariseren van de geschiedenis, met laagdrempelige activiteiten die voor een groter publiek interessant zijn. Ook in Oet ´t Carspel Sweel willen we graag meer populariserende artikelen zien.
Inmiddels zijn we begonnen met het zoeken naar bestuursleden en het werven van vrijwilligers. Het is te vroeg om nu al conclusies te trekken. Wel is duidelijk dat we alle hulp kunnen gebruiken die we kunnen krijgen. We roepen daarom de leden op om erover na te denken wat ze zelf zouden kunnen doen, en om samen met ons naar vrijwilligers te zoeken.
Schenkingen
In 2025 heeft het bestuur verschillende keren gesproken over het onderwerp schenkingen. Bij de verhuizing naar De Aelder Meent werden we ermee geconfronteerd dat we als vereniging wel erg veel historische voorwerpen hebben. Doordat er regelmatig nieuwe schenkingen worden gedaan, groeit de hoeveelheid alleen maar.
Het is duidelijk dat we niet alles kunnen aannemen. De ruimte in het archief is nu eenmaal beperkt. Het bestuur heeft daarom enkele praktische richtlijnen vastgesteld. We concentreren ons op een zestal thema’s: 1 Prehistorie, 2 Landbouw voor 1945, 3 Onderwijs voor 1945, 4 Historische stoffen en kleding, 5 Tweede Wereldoorlog en 6 Bestuurlijk Zweeloo.
Voortaan zullen we schenkingen alleen aannemen wanneer ze iets toevoegen aan wat we al hebben. Voor zaken die we ´dubbel hebben´ zal een goede bestemming worden gezocht, maar als dat niet lukt, zullen we ook wel eens iets weggooien. Er is een kleine werkgroep gevormd die verantwoordelijk is voor de uitvoering. Bij twijfel beslist het bestuur.
In april ontving de vereniging een schenking, waar we heel blij mee zijn. Van de familie Vos-Lanning ontvingen we een aantal waardevolle erfstukken uit de familie Lanning, waaronder o.a. oorijzers met diverse toebehoren. We hebben ze goed opgeborgen in onze verenigingskluis (ook een schenking), in afwachting van een expositie in het voorjaar van 2026.
Fokko Kuipers en Evert Hagenauw hebben een belangrijke rol gehad bij de totstandkoming en afwikkeling van deze schenking. Dat onderstreept maar weer eens hoe belangrijk vrijwilligers zijn voor onze vereniging. Hartelijk dank!
Activiteiten 2025
Op 29 januari hield literatuurhistoricus Henk Nijkeuter een lezing over Drentse sagen, legendes en volksverhalen. Ruim 40 bezoekers kregen een levendig beeld van de inhoud van de verhalen, de achtergronden en de mensen die ze schreven.
Van april tot juni was er in MFC Aelder Meent een expositie te zien over de oorlogsjaren 1940-1945. Historische foto´s, verhalen en voorwerpen maakten duidelijk hoe de inwoners in Zweeloo de bezetting en de bevrijding hebben beleefd.
Op woensdagochtend 7 mei heeft een aantal bewoners van de Korenhof de Aelder Meent bezocht, op uitnodiging van de vereniging. Ze werden ontvangen met koffie en oranjecake. Daarna hebben ze de expositie bekeken en samen herinneringen opgehaald.
Zes weken daarna, op 19 juni, werd de expositie bezocht door groep 8 van De Schutse. De leerlingen kregen in groepjes uitleg over de bezetting, het verzet en de bevrijding in Zweeloo. Daarna gingen ze aan het werk met een kruiswoordpuzzel over 80 jaar vrijheid.
Op 10 april was het precies 80 jaar geleden dat de voormalige gemeente Zweeloo werd bevrijd. We hebben dat gevierd met een avondvullend programma in de kerk van Zweeloo. Hierbij waren zo´n 140 belangstellenden aanwezig, waarschijnlijk een record.
Nadat burgemeester Renze Bergsma de bijeenkomst geopend had, hield historicus en oud-Zweeler Marcel Zantingh een lezing over de oorlog en ‘onze’ bevrijding. Zijn verhaal werd omlijst door muzikale bijdragen van muziekvereniging B.O.M.
Als afsluiting speelde een jazztrio muziek uit de oorlogsjaren, terwijl de aanwezigen nog een glaasje Oranjebitter of jus met elkaar dronken. Het voor ons doen grootschalige programma werd mede mogelijk gemaakt door een subsidie van € 1620 van de gemeente Coevorden.
Op zaterdag 20 september heeft een groep van 26 belangstellenden onder leiding van gids Roelof Schuiling een wandelexcursie gemaakt door het stroomdal van het heringerichte Drostendiep. Zij kregen een goede indruk van de complexe geschiedenis van dit gebied.
Vanaf medio september is in De Aelder Meent een mini-expositie te zien met oude foto’s van Zweeloo en omgeving. Anny Katerberg en Bea Kool bereiden ondertussen de volgende full-size expositie voor. Deze staat gepland voor het voorjaar van 2026.
Op 4 november hield onderzoeker Renske van Donk van het Drents Archief een lezing over de rol van vrouwen in de geschiedenis van Drenthe, in het openbare leven en achter de schermen. Er waren een kleine 20 bezoekers, onder wie vier bestuursleden.
Tijdschrift
Ons tijdschrift Oet ´t Carspel Sweel heeft ongetwijfeld het breedste bereik van alles wat we als vereniging ondernemen. Honderden mensen krijgen het drie keer per jaar onder ogen. In 2025 verschenen de nummers 79 t/m 81. De inhoud was zoals altijd gevarieerd: onderwijs, medische zorg, de komst van elektriciteit, vrouwenorganisaties, dagelijks leven enzovoort.
De redactie van Oet ´t Carspel Sweel bestond in 2025 uit Fokko Kuipers en Henk Reinds. Zij schrijven veel van de artikelen in het tijdschrift. Het aantal redactieleden en overige auteurs is kleiner dan 10, 20 jaar geleden. Ook hier geldt weer dat de basis smaller is dan wenselijk, en dat maakt het allemaal wel kwetsbaar.
Het tijdschrift werd in de Zweeler dorpen rondgebracht door de volgende vrijwilligers: Madeleine Beaumont, Judith van Goor, Evert Hagenauw, Wim Hegen, Anny en Hans Katerberg, Bea Kool, Albert Kuipers, Rika Naber, Henk Reinds, Roelof Schuiling en Rein en Ineke Tromp. Ook hen willen we van harte bedanken.
Varia
We sluiten af met nog enkele vermeldingswaardige zaken:
• Op 14 maart hebben Egbert Hidding en Jan Brinks de demarcatielijst ondertekent die met de gemeente Coevorden is overeengekomen. Hierin staan de afspraken over het onderhoud van de Aelder Meent tussen de gemeente (verhuurder) en de vereniging (huurder).
• Op 20 juni hebben Jan Brinks en Anny Katerberg onze vereniging vertegenwoordigd bij de opening van de Tourist Info in de kerk van Zweeloo. Tijdens de bijeenkomst werd het startsein gegeven voor het uitvoeringsplan ‘Kiemen in Drentse grond’.
• Beatrix Copier heeft voor ons de promotie verzorgd van de viering van 80 jaar vrijheid in de Zweeler kerk. Zij heeft de lay-out ontworpen van de advertentie, de hand-out en de poster, waarmee deze activiteit onder de aandacht werd gebracht. Heel erg bedankt!
• Wim van der Spoel heeft aangeboden om te assisteren bij het uploaden van Oet ´t Carspel Sweel naar de website Het geheugen van Drenthe. Er is voor deze site een digitaal platform ontwikkeld om Drentse historische boeken en tijdschriften digitaal beschikbaar en doorzoekbaar te maken, vergelijkbaar met de landelijke database Delpher.
• De klok van de familie Kats uit Meppen hangt nu in de voormalige synagoge, nu museum, in Coevorden. Binnenkort loopt de bruikleenovereenkomst met het museum af. Het bestuur heeft besloten om deze overeenkomst niet te verlengen. De klok zal een plekje krijgen in de Aelder Meent.
• In 2025 hebben we onze ruimte in de Aelder Meent een aantal keren onderverhuurd. De ruimte is onder andere gebruikt voor de schildercursussen van Beatrix Copier (SAM Drenthe), de Open Atelierdagen, Vincents Atelier en de musical van groep 8 van de Schutse. De inkomsten uit onderhuur zijn voor de verenigingskas.
• Op 31 december 2025 had onze vereniging 373 leden, waarvan 270 ´Zweeler leden´ en 103 postleden. Eind 2024 stond het ledenaantal op 384, eind 2023 op 392 en eind 2022 op 398. Deze cijfers illustreren de neerwaartse trend waarover eerder in dit verslag is gesproken.
Tot slot
Het zou niet goed zijn om dit jaarverslag af te sluiten op een pessimistische noot, hoe reëel onze zorgen ook zijn. Het is beter –en inspirerender– om terug te kijken op alle keren in 2025 dat we de geschiedenis van Zweeloo succesvol onder de aandacht hebben gebracht. Het is de moeite waard om dat te blijven doen, op een eigentijdse(re) manier misschien, maar met hetzelfde enthousiasme voor de historie van het gebied en zijn bewoners. En wilt u daaraan zelf ook een actieve bijdrage leveren, laat het ons vooral weten!
Het bestuur van de Historische Vereniging Zweeloo